เสา​หาน​หรือ​หาร​

Posted: กรกฎาคม 8, 2012 in _องค์ความรู้ภาษาไทย
ป้ายกำกับ:, , , ,

http://www.dailynews.co.th/article/44/68488

วันศุกร์ที่ 8 มกราคม 2553 เวลา 00:00 น.

ผู้ที่สนใจงานสถาปัตยกรรมไทยคงเคยได้ยินชื่อ เสาหาน และ เสาหาร แต่อาจไม่ทราบว่าทำไมเสานี้จึงสะกดไม่เหมือนกัน เพราะมีทั้งสะกดด้วย ร และ น จึงขอนำความรู้จาก พจนานุกรมศัพท์ศิลปกรรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มานำเสนอให้ทราบดังนี้

เสาหาน คือเสาลอยที่หน้ามุขของอุโบสถหรือวิหารชนิดจั่วเปิด โดยมากมีจำนวน ๔ ต้น โดยเสา ๒ ต้นที่อยู่ข้างในรับหลังคาจั่วหรือหลังคาตับที่ ๑ ส่วนเสา ๒ ต้นนอกรับหลังคาปีกนกหรือหลังคาตับที่ ๒ เสาหานมีทั้งเสาสี่เหลี่ยม เสาสี่เหลี่ยมย่อมุม เสาแปดเหลี่ยม และเสากลม ปลายเสาที่รับขื่อมักมีบัวหัวเสา โคนเสาจะมีพนักทึบหรือโปร่งเพื่อเป็นขอบเขต นั่งพิง หรือกันตก

พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง แต่เดิมเคยมีเสาหาน ซึ่งมีลักษณะเป็นเสาลอยสี่เหลี่ยมย่อมุมหรือ ย่อไม้ ตั้งอยู่กลางมุขทั้ง ๔ ด้าน ครั้งเมื่อ ตั้งพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ พระที่นั่งองค์นี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นว่า เสาหานนี้บดบังและกีดขวางพระบรมศพ จึงโปรดเกล้าฯ ให้ แอร์โกเลมันเฟรดี (Ercole Manfredi ซึ่งมีชื่อไทยว่า นายเอกสิทธิ์ หมั่นเฟ้นดี) ช่างชาวอิตาลีตัดเสาหานทั้ง ๔ ต้นนั้นออก

ส่วน เสาหาร คือเสาต้นเล็ก ๆ ที่อยู่โดยรอบคอฐานยอดหรือก้านฉัตรของเจดีย์ทรงกลม มักมีจำนวน ๘ ต้น โคนเสาตั้งอยู่บนพื้นของบัลลังก์ ปลายเสารองรับหน้ากระดานใต้บัวฝาละมี เสาหารที่อยู่ในตำแหน่งดังกล่าวคล้ายทำหน้าที่รองรับส่วนยอดของเจดีย์ นิยมทำกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ส่วนเจดีย์ทรงกลมของสถาปัตย กรรมสมัยสุโขทัยไม่นิยมทำเสาหารประดับเหนือบัลลังก์ จะมีเพียงคอฐานยอดหรือก้านฉัตรรับส่วนยอดของเจดีย์เท่านั้น

จากข้อมูลนี้ หากท่านได้พบเห็นเสาอยู่ในตำแหน่งดังกล่าว คงจะนึกออกว่าเสานั้นที่เห็นเป็น เสาหาน หรือ เสาหาร และหากสนใจว่าจั่วเปิดเป็นอย่างไร ขอให้ติด ตามอ่านกันในตอนต่อไป.

พัชนะ บุญประดิษฐ์

Advertisements

ใส่ความเห็น

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s